آقا على مدرس زنوزى طهرانى (مدرس) (حكيم مؤسس)
80
مجموعه مصنفات حكيم مؤسس آقا على مدرس طهرانى (فارسى)
كردم ؟ گسترهء تحقيق در آثار آقا على تا كجا است ؟ محدوديتهاى اين تحقيق چيست ؟ نحوهء تقسيم آثار در مجلدات سهگانه مجموعه بر چه اساس است ؟ چرا بدايع الحكم در اين مجموعه نيامده است ؟ چه كارهايى در اين مجموعه مصنفات انجام گرفته است ؟ 1 . چرا آقا على مدرس طهرانى ؟ در ضمن مطالعه ، تحصيل و تدريس فلسفهء اسلامى همواره ترسيم هويت فلسفى مسلمانان و سهم فرهنگ اسلامى در انديشهء فلسفى ، ذهن راقم اين سطور را به خود مشغول مىكرد . وجه امتياز حكيمان مسلمان نسبت به يكديگر ، ابتكارات حكيمان مسلمان و اينكه هر يك به كاروان خردورزى چه افزودهاند ، از جمله سؤالاتى بود كه در اين راستا قرار مىگرفت . و بهطور مشخص آيا پس از ملا صدرا در فلسفهء اسلامى حرفى تازه زده شده است ؟ يا اينكه فلاسفهء چهار قرن اخير تنها به شرح و تفسير و تقرير آراء حكيم پرآوازهء شيراز بسنده كردهاند ؟ آيا حكيمان متعاليه با پذيرش مبانى حكمت متعاليه آراء صدر المتألهين را مورد نقد و احيانا جرح و تعديل قرار دادهاند ؟ و يا بالاتر از آن ، آيا حكيمى پس از ملا صدرا توانسته است در مبانى وى تصرف كند و حرفى نو دراندازد ؟ در ميان فلاسفهء پس از ملا صدرا ، ويژگىهاى چهارگانه ابتكار ، نقد ، فلسفهء تطبيقى و قوت علمى مرا بسوى آقا على مدرس طهرانى كشانيد . وقتى قصد مطالعهء آثار اين حكيم الهى كردم تا ابتكارات او را از سويى و انتقادات او را از سوى ديگر استخراج كنم ، دريافتم كه اكثر آثار او مخطوط است و از چاپ سنگى آثار چاپ شدهء او بيش از يك قرن مىگذرد ، در آغاز پنداشتم كه با اندك كوششى آثار اين حكيم مؤسس قابل احياء است ، اما در عمل خلاف اين ثابت شد و تفحص ، جمعآورى ، تصحيح و تحقيق آثار حكيم مؤسس سه سال به طول انجاميد ، حال آنكه قصد اوليه تنها تحليل و استخراج آراء ابتكارى و انتقادى استاد الاساتيد بود نه بيشتر و احياى مجموعهء آثار در اين رهگذر تنها مقدمه و وسيلهاى بيش نبود . اما هربار كه سختى و دشوارى كار خستهكننده و يكنواخت استنساخ و مقابله و تصحيح غلبه مىكرد ، يا در اين شهر و آن شهر ، اين كتابخانه و آن كتابخانه به دنبال نسخهاى از آثار آقا على مىگشتم تنها انفاس قدسيهء اين حكيم الهى بود كه ناملايمات كار را مرتفع مىكرد و مرا به ادامه و به پايان